twitterlogo facebook logo instagram youtube icon

e historie kl

algemeen kl

e historie kl

algemeen kl

twitterlogo facebook logo instagram youtube icon

De historie in vogelvlucht

Het grootste wandelevenement ter wereld: toen en nu

De eerste Zeppelin maakte zijn vlucht, televisie bestond nog niet, slechts een enkeling beschikte over telefoon en auto’s reden er amper. Maar in het eerste decennium van de vorige eeuw werd al wel gewandeld. Toen ook al werd in ons eigen land de allereerste, toen nog goeddeels onbekende Vierdaagse afgelegd.

De geschiedenis van de Vierdaagse gaat al meer dan 100 jaar terug. Het vermaledijde idee om vier dagen lang, onafgebroken te wandelen kwam van een militair. Op woensdag 1 september 1909 gaf de NbvLO (de latere KWBN) het startschot voor een tocht die uit zou groeien tot het grootste wandelevenement ter wereld. Wisten die paar honderd pioniers veel dat aan het einde van de eeuw hun navolgers, meer dan 40.000 fanatiekelingen, over de Via Gladiola zouden paraderen onder luid gejuich van duizenden toeschouwers?
Verspreid over het land vertrokken vanuit ongeveer tien kazernes de deelnemers richting Breda waar toen nog de zogeheten sportdagen werden gehouden en legden 150 kilometer af. Omdat er, zo vond men, iets moest gebeuren aan 'de weke fysieke gesteldheid van de jonge soldaten’.
Nijmegen valt in de editie 1912 op door de gastvrije ontvangst. Die gastvrijheid zal van historisch belang blijken te zijn. De toenmalige organisator benaderde bij de voorbereidingen de commandant van de Prins Hendrik Kazerne met het verzoek om onderdak en voeding. Aan dat verzoek werd royaal gehoor gegeven; niet de gebruikelijk bruine bonen met spek werden geserveerd maar soep, aardappelen, vlees, groenten en een toetje. De vrijdag van die Vierdaagse was een eerste hoogtepunt in een lange reeks. Dit onthaal droeg eraan bij dat vanaf 1925 Nijmegen het startpunt werd. En dat zou zo blijven.

Over de grens

In de jaren dertig groeide de bekendheid van de Vierdaagse en nam het deelnemersveld gestaag toe. Mede dankzij de inspanningen van de Koloniale Reserve in Nijmegen en vooral, zo wil de overlevering ons doen geloven, vanwege de voortreffelijke nasi die de koks serveerden. Ook het Vierdaagselied droeg bij aan de gestage groei van de populariteit van de marsen.
Tijdens de oorlog werd niet gelopen maar de traditie herrees uit de rookpluimen van het tragische bombardement dat het Nijmeegse centrum trof. In 1946 meld-den zich zelfs meer deelnemers dan ooit tevoren. Ook buitenlandse wandelaars kregen lucht van het spektakel en zo werd de Vierdaagse met recht een internationale wandeltocht.
Na de oorlog wordt de Vierdaagse een vast gegeven in Nijmegen en de Vierdaagse ontwikkelt zich tot een evenement waarvoor zich jaarlijks meer dan 40.000 deelnemers melden, met meer dan 70 nationaliteiten.

Waar staan we nu?

Wandelen is populairder dan ooit. Het aantal leden van een wandelvereniging aangesloten bij wandelsportorganisatie KWBN groeit al jaren, net als het aantal verenigingen dat zich aansluit bij de overkoepelende wandelbond. Dat laten de cijfers onweerlegbaar zien. Maar wie eropuit trekt ziet het ook in de bossen en op de wandelpaden die de laatste jaren steeds drukker worden bezocht. Of op de trajecten van de vele georganiseerde wandeltochten. Wandelen is hip. Het eens suffe imago behoort tot het verleden. Stoffige schoenen hebben plaats gemaakt voor modieuze stappers. Wie nu nog met afgetrapte tennisschoenen aan de start van een tocht verschijnt, wordt niet meer serieus genomen.
Hoe die groeiende populariteit te duiden? Vergrijzing? Een herboren gezondheidsbewustzijn? Of de laagdrempeligheid van de sport? Het zijn allemaal legitieme verklaringen. Net als de ‘tweede carrière’ voor sporters die met hun fragiele enkels en knieën het veld niet meer op durven. En veertigers die er ineens achter komen dat bewegen gezond is. Allemaal zijn ze aan de wandel gegaan.

Limiet

Die toegenomen behoefte om de wandelschoenen aan te trekken heeft een vertaalslag gemaakt naar het aantal inschrijvingen bij de Vierdaagse. Dat steeg en steeg. Maar stedelijke en regionale infrastructuur en de inzetbaarheid van hulpdiensten is niet oneindig. Met andere woorden: het werd te druk op het parcours, zelfs wandelaars mopperden over de grote drukte. Daarom werd in 2004 besloten om het aantal inschrijvingen te limiteren.
Deze limitering werd het eerste jaar geëffectueerd door het systeem wie het eerst komt, die het eerst maalt. Het daaropvolgende jaar werd de inschrijving verdeeld in een eerste en tweede periode, respectievelijk in februari en maart. De regelgeving komt er in grote lijnen op neer dat zij die in eerdere jaren minstens eenmaal in overeenstemming met de reglementen de tocht met succes hebben volbracht, voorrang krijgen. In het geval er meer inschrijvingen zijn dan de limiet voorschrijft, wordt er geloot. Dit gebeurt in aanwezigheid van een notaris. Sinds 2017 wordt er gewerkt met één inschrijfperiode waarin iedereen zich in kan schrijven.

Klachten en complimenten

De toegenomen belangstelling voor het wandelevenement heeft zich voltrokken in een periode dat de burger mede dankzij het internet mondiger is geworden. Technologische innovaties hebben bijna elke huiskamer bereikt en inmiddels weet vrijwel iedereen de weg op het web. Een e-mail versturen is kinderspel. En ook via social media staat de wandelaar in nauwe verbinding met de Vierdaagse. Formulieren invullen met pen en een postzegel kopen is niet per se meer nodig. Achter de pc is met een paar klikken bijna alles mogelijk. Het gevolg is dat in de aanloop naar de derde week van juli, de Centrale Administratie overspoeld wordt met vragen over de inschrijving, de loting, verzoeken om toch mee te lopen na een te late inschrijving, klachten, en gelukkig soms ook vriendelijke complimenten. Het lijdt geen twijfel dat al die mails, brieven en telefoontjes gebundeld een onderhoudend boekwerk zouden opleveren.

Afschaffing diploma-afstand

Eens zag de wereld er opgeruimd en overzichtelijk uit. Dat gold ook voor de Vierdaagse. Toen, en dan moeten we een behoorlijke stap terug in de tijd doen, paste het reglement nog op een half A-viertje. Maar die tijd behoort voorgoed tot het verleden. Wie nu de moeite neemt om de regelgeving grondig door te nemen is algauw een middag zoet. Dat dikke pak ontstond in 2004 toen een belangrijke paragraaf werd toegevoegd. Sindsdien is het reglement gestaag in omvang toegenomen.
Zoals gezegd, de burger wordt mondiger. En dat heeft de organisatie geweten. Wat gebeurde er in 2004? Je zou zeggen, wie mee wil doen houdt zich aan de regels, net als bij elk ander evenement. Daar dacht een Friese wandelaar echter anders over. Hij was van mening dat het onderscheid tussen mannen en vrouwen in strijd was met de Algemene Wet Gelijke Behandeling (AWGB) en zette de hakken in het zand. De kern van zijn bezwaar was de in zijn ogen ongelijke beloning. Voor het afleggen van de veertig kilometer werd hij beloond met een diploma, terwijl vrouwen van zijn leeftijd, die dezelfde afstand aflegden daarvoor een medaille kregen. Dat onderscheid is naar de letter van de wet verboden, zo oordeelde de Commissie Gelijke Behandeling. Daarmee ging het beloningssysteem zoals dat tot dan toe werd gehanteerd op de schop en werd het diploma als officiële beloning afgeschaft.

Het geval 2006: eigen verantwoordelijkheid?

Niet alleen de regelgeving werd de afgelopen jaren tegen het licht gehouden. In 2006 was het draaiboek aan de beurt. Deze editie is voor de organisatie een dieptepunt in de moderne geschiedenis van de Vierdaagse. Op de eerste dag, om 20.00 uur ’s avonds was het nieuws officieel. “De 90ste Vierdaagse is na zorgvuldig overleg met de gemeente Nijmegen en andere betrokken partijen afgelast.” Twee mensen overleden die eerste dag. De verslagenheid onder wandelaars en medewerkers was groot. Ondertussen beten de media zich vast in het voor Nijmeegse begrippen catastrofale nieuws.
Een dag eerder werd middels een persbericht nog gewaarschuwd voor de te verwachten hitte: “De Medische Dienst van Stichting DE 4DAAGSE roept de wandelaars nadrukkelijk op de nodige voorzorgsmaatregelen te treffen. Alle wandelaars hebben gisteren bij het ophalen van hun startkaart tevens een almanak gekregen, waarin staat wat te doen bij uitzonderlijke weersomstandigheden, zo-als hoge temperaturen.” Ook bij de start en op het parcours werden wandelaars met klem aangemoedigd vooral voldoende water te drinken. Te veel mensen gaven hier weinig of geen gehoor aan.

Aanbevelingen

Op verzoek van de Stichting doet een commissie onder leiding van Loek Hermans onderzoek naar de besluitvorming van de Vierdaagseleiding. De com-missie wijst als eerste op de eigen verantwoordelijkheid van de wandelaar: zorg dat je fit bent, wees adequaat voorbereid, zorg voor goede kleding, schoeisel, voor voldoende eten en drinken. En besluit zelf om tijdens de mars eventueel te stoppen als het niet meer gaat.
De belangrijkste aanbeveling waarmee de commissie komt is de bestaande draaiboeken te verbeteren. Ook adviseert ‘Hermans’ om een meteoroloog in de organisatie op te nemen, voor betere crisiscommunicatie te zorgen en de beschikbare informatie directer met de individuele wandelaar te communiceren. Voor de organisatie was een ding heel helder: de wandelaar moet nog beter worden geïnformeerd.

Innovaties

De aanbevelingen van de commissie, zo goed als integraal overgenomen, en een interne evaluatie hebben geleid tot een pakket concrete maatregelen die vooral betrekking hebben op de veiligheid van de wandelaar. Een weerman en een plan van aanpak omtrent crisiscommunicatie hebben hun intrede gedaan. Wandelaars worden op de route onder meer met lichtkranten geïnformeerd, in geval van nood met een SMS-bom of via de Vierdaagse-app. En met behulp van camera’s is er beter zicht op het parcours. Daarnaast zijn er, naast de bestaande rustpunten, meer verfrissingpunten ingericht waar water beschikbaar is en zijn er medewerkers op kwetsbare delen van de route te vinden. En niet in de laatste moet het gezonde verstand op een veilige koers varen. Sinds 2007 voert de Radboud Universiteit onderzoek uit onder de wandelaars. De onderzoeken richten zich op allerlei fysieke aspecten van het wandelen.

Professioneel met vrijwilligers

Ondanks de vele aanpassingen en ontwikkelingen die gelijke tred houden met technologische innovaties, is de Vierdaagse nog immer een bastion van tradities. Maar ook een organisatie die met de jaren groter en achter de schermen moderner en complexer is geworden. Dat weten de vele vrijwilligers die deel uit maken van het Uitvoerend Comité. Zij weten ook dat vrijwilligheid daarom iets wezenlijk anders is dan vrijblijvendheid. Dat maakt Stichting DE 4DAAGSE tot een professionele en dynamische organisatie die de toekomst omarmt, bogend op een rijk verleden.

Interessante websites met archiefmateriaal

De rijke geschiedenis is door verschillende instanties gearchiveerd. Het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) heeft veel archiefmateriaal over de Vierdaagse in zijn bezit. Om dit voor iedereen toegankelijk te maken, heeft het RAN dit materiaal via de digitale encyclopedie Huis van de Nijmeegse Geschiedenis toegankelijk gemaakt. Huis van de Nijmeegse Geschiedenis biedt bovendien aan iedereen de mogelijkheid om artikelen of persoonlijke verhalen toe te voegen. Je kunt dus zelf meewerken aan het opbouwen van deze digitale encyclopedie over het grootste meerdaagse wandelevenement ter wereld.

Voor filmbeelden van de Vierdaagse verwijzen we ook naar de website van Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. Dit is een cultuurhistorische instelling die het audiovisueel erfgoed dat uit historisch of cultuurhistorisch oogpunt van nationaal belang is verzamelt, conserveert en toegankelijk maakt voor zoveel mogelijk gebruikers.

Stichting Novio Magus beschikt ook over een pagina met interessante informatie over de geschiedenis van de Vierdaagse te Nijmegen.

Daarnaast is ook op YouTube veel historisch beeldmateriaal te vinden - bezoek het YouTube-kanaal van de Vierdaagse voor een selectie: www.youtube.com/VierdaagseNijmegenInBeeld.

Downloads

Op onze website zijn nog een aantal documenten van de laatste jaren te bekijken of downloaden. Denk hierbij aan documenten met een beschrijving van de historie van de Vierdaagse, persberichten en statistieken.

LOWA webshop 360x210

Disclaimer | Cookies | 2019 © Vierdaagse